Góc Nhìn 56WIN: Trước Olympic Sydney, Viên Vĩ Dân kiên quyết phản đối ＂Mã gia quân＂ tham dự: Cùng lắm là không làm Cục trưởng nữa
Nói ra có thể bạn không tin, hơn hai mươi năm trước, ngay trước khi đoàn Trung Quốc lên đường dự Olympic, người đứng đầu Tổng cục Thể thao vừa nhậm chức chưa được mấy tháng đã gạt gần như toàn bộ "đội hình ngôi sao" điền kinh nổi tiếng nhất lúc bấy giờ, thậm chí còn tuyên bố cùng lắm thì không cần cái mũ quan này nữa. Chuyện này chính là vụ bê bối doping của Mã gia quân trước Olympic Sydney 2000, khung cảnh năm đó thật sự còn táo bạo hơn cả kịch bản tiểu thuyết sảng văn.
Khi đó, để bịt lỗ hổng doping, Tổng cục Thể thao đã tiến hành hai đợt xét nghiệm máu đột xuất không báo trước, kết quả đưa ra khiến tất cả đều sửng sốt. 7 thành viên Mã gia quân đã giành được suất dự Olympic Sydney lúc đó thì có tới 6 người hoặc dương tính trong xét nghiệm nước tiểu, hoặc chỉ số máu vượt ngưỡng, về cơ bản đã xác thực nghi vấn sử dụng chất cấm trái phép. Kết quả này lập tức gây ra rắc rối lớn, bởi Mã gia quân năm đó được cả nước mặc định là "cỗ máy gặt vàng" Olympic.
Năm 1993, khi Mã gia quân vừa xuất hiện như hiện tượng, cả giới điền kinh thế giới thực sự bùng nổ. Tại giải vô địch thế giới Stuttgart cùng Đại hội Thể thao toàn quốc trong nước, những VĐV như Vương Quân Hà, Khúc Vân Hà liên tiếp nhiều lần phá kỷ lục thế giới chạy cự ly trung bình và dài nữ trong thời gian ngắn. Trong vòng một năm, Mã gia quân đã 66 lần phá kỷ lục quốc gia, châu Á, thậm chí cả kỷ lục thế giới, thành tích này đặt vào thời nay vẫn cực kỳ chấn động. Từ đó, danh tiếng Mã gia quân lan khắp phố phường, ai cũng mong họ mang về thêm vài tấm HCV Olympic.
Thực ra, những tiếng nghi ngờ chưa bao giờ dứt kể từ ngày Mã gia quân nổi như cồn. Về sau, phóng sự văn học "Điều tra Mã gia quân" của nhà văn Triệu Du đã lôi toàn bộ những uẩn khúc ẩn giấu dưới mặt nước lên. Hơn ba vạn chữ đều là lời tiết lộ của chính các VĐV và bác sĩ đội: Mã Tuấn Nhân ép VĐV uống thuốc cấm, liều lượng chất kích thích tiêm vào lớn hơn nhiều so với liều thông thường, thậm chí còn lập bảng kế hoạch tiêm, kể cả khi ngồi trên tàu hỏa cũng phải tiêm đúng giờ cho các nữ VĐV. Để che mắt thiên hạ, Mã Tuấn Nhân yêu cầu tất cả VĐV từng dùng chất cấm phải tập thể đi phẫu thuật cắt ruột thừa, và không cho phép VĐV tự ra ngoài khám sức khỏe.
Năm VĐV, trong đó có Lã Ức, do dùng thuốc lâu ngày bị đau gan không chịu nổi, thực sự không gắng gượng được nữa nên đã lén ra ngoài khám, sau khi bị Mã Tuấn Nhân phát hiện, ông ta lại tổ chức họp để đánh đập họ. Sự hành hạ phi nhân tính kéo dài khiến các VĐV kiệt quệ cả thể xác lẫn tinh thần, họ cùng ký tên viết thư cho Triệu Du, nói rằng mình đã đến bờ vực suy sụp. Lúc đó mọi người mới biết, "đội quân vàng" được cả nước tung hô lên tận mây xanh này, phía sau lại là những thủ đoạn bẩn thỉu như vậy.
Tháng 8/2000, Ủy ban Olympic Quốc tế chính thức thông qua quyết định, Olympic Sydney sẽ bổ sung xét nghiệm EPO tức erythropoietin. Ủy ban Olympic Trung Quốc cũng theo sát, xét nghiệm máu trong nước trực tiếp áp dụng tiêu chuẩn quốc tế này, bất kỳ VĐV nào vượt ngưỡng đều không được dự Olympic Sydney. Sau khi phần lớn thành viên Mã gia quân bị xác thực vi phạm, lãnh đạo cấp cao của tỉnh nơi Mã gia quân trực thuộc ngồi không yên, nhiều lần tìm đến Tổng cục Thể thao để thương lượng, muốn được châm chước cho kiểm tra lại một lần nữa, để các VĐV giành tư cách dự Olympic, giành vinh quang cho đất nước.
Áp lực này dồn thẳng lên vai Viên Vĩ Dân, người vừa nhậm chức được bốn tháng, khi đó ông vừa đảm nhận cương vị Cục trưởng Tổng cục Thể dục Thể thao Quốc gia kiêm Chủ tịch Ủy ban Olympic Trung Quốc. Lãnh đạo tỉnh bên kia liên tục gọi điện xin xỏ, cuộc gọi đầu tiên kéo dài năm mươi phút, buổi tối một lãnh đạo khác lại gọi đến tận nhà nói chuyện hai mươi lăm phút, lặp đi lặp lại chỉ là yêu cầu kiểm tra lại. Đừng nói là quan mới nhậm chức, đổi lại bất kỳ ai đối mặt với áp lực tình cảm như vậy, có khi cũng đã dao động, bởi trong số đó có mấy VĐV là ứng viên nặng ký chắc chắn giành huy chương.
Viên Vĩ Dân kiên quyết không đồng ý, nói rằng việc này là vấn đề nguyên tắc: chống doping thật hay chống doping giả, hoàn toàn không có gì để thương lượng. Về sau chính Viên Vĩ Dân hồi tưởng, áp lực lúc đó thực sự lớn đến mức phi lý, lỡ vì chuyện này mà ảnh hưởng đến việc Bắc Kinh xin đăng cai Olympic, bản thân ông còn phải gánh thêm một tội danh. Khi đó ông đã chuẩn bị sẵn tinh thần cho tình huống xấu nhất, cùng lắm là sau khi Olympic Sydney kết thúc, ông sẽ không làm Cục trưởng nữa.
Cuối cùng, tất cả các thành viên Mã gia quân có chỉ số máu vượt ngưỡng đều không ai giành được vé dự Olympic Sydney, ranh giới quy tắc được giữ vững tuyệt đối. Tháng 4/2001, Trung tâm Quản lý Điền kinh công bố kết quả xử phạt chính thức, bốn VĐV có mẫu nước tiểu dương tính bị cấm thi đấu hai năm và phạt một vạn nhân dân tệ, các HLV liên quan bao gồm cả Mã Tuấn Nhân đều bị xử lý tương ứng. Lần thẳng tay chống doping này của thể thao Trung Quốc đã làm chấn động toàn giới thể thao khi đó, đến nay vẫn còn dư âm.
Nhìn lại từ hôm nay, sau hơn hai mươi năm, không thể không khâm phục sự cứng rắn của Viên Vĩ Dân khi ấy. Thời đó khát vọng HCV của mọi người mạnh mẽ hơn bây giờ rất nhiều, nắm trong tay mấy tấm HCV chắc chắn mà không cần, thà đắc tội với người khác cũng phải giữ vững ranh giới, thực sự không phải người bình thường nào cũng làm được. Nhiều người nói năm đó mất mấy tấm HCV thật đáng tiếc, nhưng thực ra thứ quý giá nhất của thể thao Trung Quốc chưa bao giờ là số lượng HCV, mà là một ranh giới trong sạch, bài toán này Viên Vĩ Dân tính rõ hơn ai hết.
Tài liệu tham khảo: Báo Thể thao Trung Quốc "Ghi chép công tác chống doping của Trung Quốc tại Olympic Sydney", Nhà xuất bản Tác gia "Điều tra Mã gia quân"
Cập nhật lúc 13/10/2026 20:00